Skip Ribbon Commands
Skip to main content
Cổng thông tin điện tử Bắc Kạn kính chào quý khách! Trang chủ Góp ý Sơ đồ trang Liên hệ

Độc đáo Lượn Cọi của người Tày Pác Nặm

(Cập nhật lúc: 28/10/2019 15:45:10 )

Lượn Cọi của người Tày huyện Pác Nặm đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019.

Lượn Cọi của người Tày huyện Pác Nặm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lượn Cọi là một thành tố quan trọng trong tổng thể âm nhạc dân gian người Tày ở Pác Nặm. Ngôn ngữ của Lượn Cọi mang tính biểu cảm, giữ một vị trí quan trọng và rất phổ biến trong đời sống tinh thần cũng như trong lao động, sinh hoạt hằng ngày của đồng bào nơi đây.

Đối với nam nữ thanh niên, Lượn Cọi như một ngôn ngữ đằng sau ngôn ngữ tiếng nói để giãi bày tâm sự, suy nghĩ, chia sẻ kinh nghiệm, tỏ tình, để bày tỏ ước mơ tìm đến hạnh phúc, kết duyên vợ chồng.

Trong quan hệ gia đình con cái, người Tày hát Lượn Cọi còn bao hàm tình cảm trìu mến, vừa yêu thương, vừa muốn che chở, vừa dạy bảo để con cái lớn lên thành người có ích, biết yêu thương gia đình, sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Nét đặc trưng của Lượn Cọi là tính công khai, có thể trong dịp hội xuân, ngoài bìa rừng, ven suối, giữa hai người hay nhóm người. Lượn trong nhà, thường ngồi quây quần bên bếp lửa những ngày mùa đông, tiết trời lạnh giá, có thể hai hay nhiều người cùng lượn, có người thổi sáo đệm. Tiếng lượn, tiếng sáo văng vẳng vọng trong đêm khuya tĩnh mịch khiến cho người nghe nao lòng, say đắm.

Người Tày còn lượn để chúc chủ nhà dựng được ngôi nhà mới, mừng gia chủ, người Tày dùng những lời hay ý đẹp chung vui qua hát Lượn Cọi. Ở đám cưới, Lượn Cọi để chúc mừng hạnh phúc cho cặp uyên ương, bằng nhiều hình thức, chủ đề khác nhau, chủ yếu để chúc gia chủ, họ hàng đôi bên mạnh khỏe, lượn cảm ơn nhờ có được ngày lành tháng tốt nên mới có dịp đến đây lượn mừng. Lượn trong đám cưới, kéo dài trong một đêm và kết thúc vào rạng sáng hôm sau.

Theo ông Nông Ngọc Sư, thôn Phai Khỉm, xã Nhạn Môn, huyện Pác Nặm: Từ hồi còn là thanh niên, mỗi lần đi hội Lồng tồng hay đi dự đám cưới ở địa phương, ông thường bị cuốn hút đến mê mẩn mỗi khi nghe các cụ ngồi hát lượn. Cứ mỗi lần như vậy, ông ghi chép lại các điệu lượn mà không bỏ sót một bài nào cho đến tận bây giờ và hiện ông đang sở hữu hàng trăm điệu Lượn Cọi khác nhau của dân tộc mình.

Ông Sư cho hay, trong lễ hội Lồng Tồng, người Tày tổ chức thi lượn với nhau, người hát, người thổi sáo, bên nào cũng cố gắng khoe giọng, khoe trí nhớ để thể hiện các cung lượn. Nội dung theo quy định từ xưa, gồm những bài chúc mừng vua chúa, các quan viên, lượn về sự tích các sự vật, hiện tượng quanh vùng, các chủ đề về tình yêu, hoa, lượn đố bạn, lượn lồng tồng… Nhưng với ông, lượn giao duyên vẫn là chủ đề tinh túy nhất với lời thơ hay chứa đựng nhiều những lời hẹn ước, thề thốt tràn ngập niềm tin hy vọng của tuổi trẻ khao khát tình yêu. Đây là những lời lượn mang tính ngẫu hứng cao, đối đáp tự do theo lối ứng khẩu, tùy theo tình cảnh mà có những lời lẽ thích hợp. Cuộc lượn dài tới hàng trăm câu với các lý lẽ của người Tày, người nghe không thể không đáp lời. Hai người cứ thế đối đáp, ứng khẩu với nhau thâu đêm suốt sáng mà vẫn không hết lời hát.

Thời nay, rất ít khi người Tày Pác Nặm lượn tỏ tình ở ngoài đường, ngoài chợ nhưng vào một bối cảnh nào đó có thể cho phép thì hai bên vẫn có thể lượn với nhau, ví như trai gái gặp nhau những dịp đi chợ hay đi chơi xuân ngày Tết, họ quen nhau hợp thành một tốp nam và một tốp nữ, bên đường, bên suối hay bên những cây đào, cây mận đang nở rộ. Cũng chính từ những câu lượn, nhiều đôi nên duyên vợ chồng.

Bên cạnh những tâm tình say đắm của tình yêu đôi lứa, còn gặp ở Lượn Cọi những tâm tình than thân, trách phận đối với những cuộc tình éo le, trắc trở, duyên phận lỡ làng. Cho đến nay, các làn điệu Lượn Cọi truyền thống vẫn đang được cộng đồng người Tày ở huyện Pác Nặm lưu giữ, thực hành một cách tự nhiên như một nhu cầu thiết yếu trong đời sống và lần nữa sẽ được tôn vinh tại Lễ đón nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Lượn Cọi” và trình diễn các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nhân Ngày di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 sắp tới./.

Thu Trang
Sign In