Skip Ribbon Commands
Skip to main content
Cổng thông tin điện tử Bắc Kạn kính chào quý khách! Trang chủ Góp ý Sơ đồ trang Liên hệ

Vinh danh Nghi lễ Thực hành Then

(Cập nhật lúc: 19/12/2019 16:29:09 )

Sau nhiều nỗ lực đưa nghệ thuật dân gian Then tiến gần hơn với công chúng, góp phần làm cho câu Then Việt Bắc lan tỏa, Nghi lễ Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã chính thức được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 12/12/2019.

Hát Then là loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của người Tày ở Bắc Kạn

Theo số liệu kiểm kê, di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái tập trung chủ yếu ở 11 tỉnh miền núi phía Bắc gồm Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Bắc Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Tuyên Quang và một số địa phương khác ở Việt Nam. Nghi lễ Then thể hiện bản sắc văn hóa của các dân tộc này, từ phong tục đến nhạc cụ, múa và âm nhạc. Nhờ các chức năng văn hóa xã hội, Then góp phần giáo dục đạo đức, lối sống nhân đạo và bảo vệ các phong tục và truyền thống văn hóa ở Việt Nam.

Việc UNESCO ghi danh Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại khẳng định bản sắc văn hóa phong phú của dân tộc Việt Nam, sự gắn kết cộng đồng, đề cao tôn trọng đa dạng văn hóa, khuyến khích đối thoại giữa các cá nhân, các cộng đồng và các dân tộc khác nhau vì sự khoan dung, tình yêu và lòng bác ái đúng theo tôn chỉ và mục tiêu của Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO.

Nghệ nhân ưu tú Lưu Đình Bạo thực hành Then cổ

Nghệ nhân ưu tú Lưu Đình Bạo, thôn Quan Nưa, xã Dương Quang, thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn đã có gần 40 năm gắn bó với then. Trước thông tin Nghi lễ thực hành Then được UNESCO vinh danh, nghệ nhân Lưu Đình Bạo bộc bạch: Then không chỉ là nghi lễ tâm linh mà đó còn là đời sống văn hóa, tinh thần, là hồn cốt của đồng bào nơi đây. Với bản thân ông, Then được vinh danh là niềm tự hào lớn lao và đó cũng là động lực để ông thấy mình cần có trách nhiệm hơn trong việc truyền dạy cho con cháu cùng nhiều thế hệ khác.

Ngoài nghệ nhân ưu tú Lưu Đình Bạo, tỉnh Bắc Kạn còn nhiều “Thầy Then” có tiếng trong vùng. Tiêu biểu như Nghệ nhân Mã Trung Trực sinh ra và lớn lên ở vùng hồ Ba Bể. Không chỉ là một nghệ nhân có tiếng với chất giọng ấm áp cùng ngón đàn mượt mà trên những cây đàn do chính tay anh chế tạo, anh còn thành lập các câu lạc bộ hát then đàn tính, vừa để duy trì phong trào, vừa phục vụ du khách tham quan hồ Ba Bể. Ngôi nhà sàn của anh cũng là nơi tổ chức các lớp dạy đàn, hát cho các cháu thanh, thiếu nhi và những người yêu hát then đàn tính trong vùng, 2 vợ chồng anh cũng chính là giảng viên đứng lớp. Lặng thầm và say mê, nghệ nhân Mã Trung Trực vẫn đang từng ngày nỗ lực đưa nghệ thuật dân gian Then đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Bắc Kạn có những vùng mà làn điệu Then vô cùng mượt mà, trầm bổng, tại đây đã thành lập các câu lạc bộ hát Then, đàn Tính như xã Liêm Thủy (Na Rì), xã Yên Cư (Chợ Mới), các đội văn nghệ tại xã Nam Mẫu (Ba Bể). Tỉnh có 02 nghệ sỹ thành danh từ nghệ thuật hát Then, đàn Tính đó Là Nghệ sỹ ưu tú Đinh Bích Hồng và nghệ sỹ ưu tú Nông Văn Khang đều là những người con của quê hương Bắc Kạn.

Hát then đã trở thành tiết mục không thể thiếu trong các dịp liên hoan, ngày hội

Hiện nay, ngoài hình thức then cổ nguyên bản, nghệ thuật diễn xướng Then phát triển và nâng cao đã chiếm được cảm tình của đông đảo người xem. Trong các Hội diễn lớn nhỏ, Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc, các liên hoan ca, múa nhạc chuyên nghiệp hầu như tiết mục của đoàn Bắc Kạn tham gia đều dựa trên chất liệu Then. Đáng mừng hơn, hầu như các tiết mục đều được đánh giá cao về nghệ thuật cũng như hình thức biểu diễn và đạt giải cao, để lại ấn tượng tốt đẹp với khán giả. Trong Liên Hoan Hát Then đàn Tính toàn quốc lần thứ III, là đơn vị đăng cai Bắc Kạn đã khẳng định được những giá trị nghệ thuật diễn xướng Then độc đáo trong Then nguyên bản hay trong Then phát triển và nâng cao. Trong Hội diễn nghệ thuật quần chúng toàn quốc, Ngày hội văn hóa vùng Đông Bắc, Liên hoan Hát Then đàn tính toàn quốc những lần sau này và nhiều liên hoan nghệ thuật chuyên nghiệp khác, đoàn Bắc Kạn vinh dự nhận nhiều Huy chương Vàng, trong đó đa số là các tiết mục dựa trên chất liệu Then.

Đặc biệt, hình thức sân khâu hóa trong diễn xướng Then đã được khán giả nhiệt tình hưởng ứng. Các tiết mục đã truyền tải cho khán giả cả nước những nét đặc sắc của nghệ thuật diễn xướng Then trong tỉnh đặc biệt là các làn điệu then cổ nhằm tôn vinh các nghệ  nhân có nhiều đóng góp trong công tác bảo tồn, phát huy nghệ thuật diễn xướng Then. Đồng thời, quảng bá đến mọi miền Tổ quốc về nghệ thuật hát Then, các loại nhạc cụ dùng cho hát Then của Bắc Kạn với những nét chung trong văn hóa Tày, Nùng cùng với nét riêng trong nghệ thuật diễn xướng Then của người Tày, Nùng Bắc Kạn.

Trong niềm vui vinh danh, tỉnh Bắc Kạn cũng dành nhiều tâm huyết trong việc gìn giữ, bảo tồn di sản Thực hành Then sao cho xứng với danh hiệu mà UNESCO vừa công nhận. Bằng những hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, phục dựng, bảo tồn, xây dựng các tổ, đội văn nghệ truyền thống, nhân rộng các mô hình điểm hướng tới trao truyền những giá trị của di sản cho lớp trẻ… là những giải pháp quan trọng tỉnh đề ra trong thời gian tới./.

Thu Trang
Sign In